ვის ხელშია თბილისის გაზი, შუქი, ტრანსპორტი და მილიონზე მეტი აბონენტის მონაცემები? - ამ სათაურით აქვეუნებს კვლევას "საერთაშორისო გავჭვირვალობა საქართველო". 

TI ხვიჩა მაქაცარიას ბიზნესიმპერიაზე საუბრობს და ამ უკანასკბელის მონოპოლიებზე, რუსულ კავშირებზე, ოფშორებსა და პოლიტიკურ გავლენებზე წერს. 

"მსხვილი ბიზნესისა და პოლიტიკური ძალაუფლების ზღვარის წაშლა თანამედროვე ქართული სახელმწიფოსთვის დამახასიათებელ, სისტემურ ნიშნად იქცა. სტრატეგიულ სექტორებში ბიზნესისა და პოლიტიკური ელიტის ინტერესების გადაკვეთა პირდაპირ აისახება დემოკრატიული ინსტიტუტების დამოუკიდებლობის ხარისხზე.

ამ რეალობის  თვალსაჩინო ილუსტრაციაა ფოთის სტრატეგიული სიმდიდრეების შესახებ მომზადებული ჩვენი კვლევა, სადაც ერთ-ერთ ფიგურანტად გამოიკვეთა ბიზნესმენი ხვიჩა მაქაცარია. „Forbes Georgia“-ს მონაცემებით, მაქაცარია ქვეყნის 100 ყველაზე მდიდარ ადამიანს შორის მე-9 ადგილს იკავებს (1,132,070,000 ლარი), მისი ჰოლდინგი „სი ბი ეს ჯგუფი“ (CBS Group) თბილისში აკონტროლებს გაზის და ელექტროენერგიის მიწოდების, ასევე მუნიციპალური ტრანსპორტის სფეროებს, პარალელურად კი ფლობს მსხვილ აქტივებს ტელეკომუნიკაციის, საზღვაო-ლოგისტიკურ თუ სხვა სფეროებში.

საინტერესოა მაქაცარიას პოლიტიკური პოზიციონირებაც, რომელიც განსაკუთრებით თვალსაჩინო გახდა 2024 წლის აპრილში, როდესაც მან, სხვა მსხვილ ბიზნესმენებთან ერთად, ხელი მოაწერა ერთობლივ განცხადებას და ღიად დაუჭირა მხარი „ქართული ოცნების“ მიერ ინიცირებულ, რეპრესიულ კანონს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“.

წინამდებარე კვლევაში იდენტიფიცირებულია 45-მდე კომპანია, რომლებსაც ხვიჩა მაქაცარია ფლობს ან მართავს უშუალოდ, მისი მეუღლის, მარია კოხიას,  ჰოლდინგ “სი ბი ეს ჯგუფის” ან სხვა ნდობით აღჭურვილი პირების მეშვეობით. კვლევის მთავარი მიზანია ხვიჩა მაქაცარიას ბიზნესქსელის კომპლექსური ანალიზი და იმ მექანიზმების აღწერა, რომლის მეშვეობითაც ჯგუფი ახდენს კაპიტალისა და გავლენების კონსოლიდაციას.

1. ძირითადი მიგნებები

• სტრატეგიული სექტორების მონოპოლიზაცია დედაქალაქში: ხვიჩა მაქაცარიას ჰოლდინგი „სი ბი ეს ჯგუფი“ (CBS Group) თბილისში, ფაქტობრივად მონოპოლიურად, აკონტროლებს მოსახლეობისთვის სასიცოცხლო მნიშვნელობის ყველა ძირითად სერვისს: გაზმომარაგებას („თბილისი ენერჯი“), ელექტროენერგიას („თელასი“, „თელმიკო“) და საქალაქო სამარშრუტო ქსელს („თბილისის მიკროავტობუსი“).
• მჭიდრო კავშირი რუსულ კაპიტალთან: „სი ბი ეს ჯგუფის“ აქტივებში მკვეთრად გამოკვეთილია მჭიდრო კავშირი რუსულ სახელმწიფო კაპიტალთან, სანქცირებულ ბიზნესჯგუფებსა და რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეებთან.
  • დედაქალაქის სტრატეგიულ ენერგოსექტორში - სს „თელასსა“ და შპს „თელმიკოში“ ხვიჩა მაქაცარიას ჯგუფი პირდაპირ პარტნიორობს რუსულ სახელმწიფო გიგანტ „ინტერ რაოსთან“ (Silk Road Holdings B.V.-ის მეშვეობით), სადაც გენერალური დირექტორებისა და სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეების საკვანძო პოსტებს ექსკლუზიურად რუსეთის მოქალაქეები (სერგეი კობცევი, ანატოლი მარკოვი, დმიტრი ვოლკოვი, ანტონ ბელიაევი და სხვები) იკავებენ;
  • მაქაცარიას ჯგუფის ხელში კრიტიკული ციფრული ინფრასტრუქტურის გადასვლაც პირდაპირ უკავშირდება რუსული კაპიტალის სანქცირების პროცესს: მობილური ოპერატორი „სელფი მობაილი“ (ყოფილი „ბილაინი“) მაქაცარიამ 2022 წელს შეიძინა საერთაშორისო ჰოლდინგ VEON-ისგან, რომლის უმსხვილესი აქციონერი რუსი სანქცირებული ოლიგარქის, მიხეილ ფრიდმანის ჯგუფი (LetterOne) იყო;
  • რუსეთის ფედერაციისა თუ საქართველოსა და რუსეთის ორმაგი მოქალაქეობის მქონე პირები არიან ჰოლდინგის სხვადასხვა კომპანიის მფლობელებიც და მენეჯერებიც. მათ შორის არიან ხვიჩა მაქაცარიას მეუღლე მარია კოხია, კობა ღურწკაია (ჰოლდინგის აღმასრულებელი დირექტორი), თენგიზ ალფენიძე (საქალაქო ტრანსპორტის ოპერატორი შპს „თბილ ქარის“ 100%-იანი წილის მფლობელი), იულია დედოვა (ენერგეტიკული კომპანია შპს „ჰაიდრო ინვესტის“ მეწილე), ილონა მეტრეველი (შპს „თბილისი მოლის“ მეწილე).
• ოფშორული ზონები და გაუმჭვირვალე მფლობელობა:
  • ხვიჩა მაქაცარიას ბიზნესჯგუფში შემავალი რამდენიმე კომპანიის მესაკუთრედ გვხვდება ოფშორულ ზონებში (მარშალის კუნძულები, ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულები) რეგისტრირებული სუბიექტები;
  • დედაქალაქის გაზმომარაგებაში („თბილისი ენერჯი“) ფიგურირებს მარშალის კუნძულებზე რეგისტრირებული შპს „ვოლთბეი“, ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულებზე რეგისტრირებული Weco Investment and Finance S.A. და HARRIMAN Holdings;
  • ოფშორული კომპანიების წილობრივი მონაწილეობა ჩანს სხვა სექტორებშიც (მაგალითად, ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულებზე რეგისტრირებული კომპანიები ფლობენ წილებს „სელფი მობაილსა“ და შპს „თბილისი მოლში“);
  • გაუმჭვირვალობის პრობლემა: საზოგადოებისთვის პრაქტიკულად შეუძლებელია რეალური საბოლოო ბენეფიციარების სრულად იდენტიფიცირება.
• პოლიტიკური დაფინანსება, სახელმწიფო შესყიდვები და გავლენა:
  • „სი ბი ეს ჯგუფთან“ დაკავშირებულმა პირებმა, ჯამში, 1,568,600 ლარის ოდენობის პოლიტიკური შეწირულება გაიღეს, რომლის ძირითადი ნაწილიც (1,467,500 ლარი) უშუალოდ „ქართულ ოცნებაზე“ და ამ პარტიის მიერ მხარდაჭერილ საპრეზიდენტო კანდიდატზე მოდის;
  • ხვიჩა მაქაცარიასთან დაკავშირებულმა ორმა კომპანიამ (შპს “ჯორჯიან სერვის ნეთვორქი” და შპს “სპოთ პონთ”) სახელმწიფო შესყიდვებიდან თითქმის 1.5 მილიონი ლარი (1,485,733 ლარი) მიიღო.
  • 2024 წლის აპრილში მაქაცარიამ ღიად დაუჭირა მხარი კანონს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“.
• კონტროლი ციფრულ, ექსკლუზიურ და საზღვაო აქტივებზე:
  • ხვიჩა მაქაცარიას ჰოლდინგი ფლობს კრიტიკულ ციფრულ ინფრასტრუქტურას მობილური ოპერატორის, „სელფი მობაილის“ (ყოფილი „ბილაინი“) სახით;
  • ჯგუფი 10-წლიანი ხელშეკრულების საფუძველზე ექსკლუზიურად ოპერირებს ლატარიის ბაზარზე („საქართველოს ეროვნული ლატარია“ / Lotto.ge);
  • გააჩნია სტრატეგიული ინტერესები შავი ზღვის სანაპირო ზოლში, რაც მოიცავს თევზჭერის ექსკლუზიურ ლიცენზიას („გეოფიშ კომპანი“) და სუფსის პორტის პროექტსა და მიმდებარე მიწებს.

2. მთავარი მოთამაშეები

ხვიჩა მაქაცარიას ბიზნესსაქმიანობა ეფუძნება ნდობით აღჭურვილი პირებისა და გავლენიანი ფიგურებისგან შემდგარ ქსელს, რომლის მთავარი რგოლია “სი ბი ეს ჯგუფი” (CBS Group). იურიდიული ფორმით ეს კომპანია შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაა და იგი  2013 წლიდან არსებობს. მისი აღმასრულებელი დირექტორია, რუსეთისა და საქართველოს ორმაგი მოქალაქე კობა ღურწკაია, 100% წილის მფლობელი კი - მარია კოხია, ხვიჩა მაქაცარიას მეუღლე. მის უახლოეს გარემოცვაში, რომლებიც საკვანძო მენეჯერულ და წილობრივ პოზიციებს ინაწილებენ, განსაკუთრებით გამოირჩევიან:

• მარია კოხია – ხვიჩა მაქაცარიას მეუღლე, რომელიც ჰოლდინგის არაერთი მნიშვნელოვანი კომპანიის სრულუფლებიანი მფლობელი და ხელმძღვანელია;
• კობა ღურწკაია – მაქაცარიას ბიზნესჯგუფის ერთ-ერთი მთავარი მმართველი ფიგურა. იგი პარალელურად არის „ქართული ოცნების“ მსხვილი დონორი და ამავე პარტიიდან პარლამენტის წევრის, ედიშერ თოლორაიას ცოლისძმა;
• ნიკოლოზ ჭიაურელი - CBS Group-ის გენერალური დირექტორის მოადგილე სტრატეგიისა და ბიზნესის განვითარების მიმართულებით. სხვადასხვა დროს იყო შპს „კავკასუს ონლაინის“ გენერალური დირექტორი, 2018 წლიდან ხელმძღვანელობდა  დედაქალაქის გაზმომარაგების კომპანიას - შპს „თბილისი ენერჯის“ (ყოფილი „ყაზტრანსგაზ-თბილისი“) და მართავდა მის რებრენდინგს, ამჟამად კი არის შპს „პეისის“ დირექტორი (რომლის 51%-ს მაქაცარიას კუთვნილი მობილური ოპერატორი „სელფი მობაილი“ ფლობს) და პარალელურად ფლობს წილებს ტექნოლოგიურ და საკონსულტაციო კომპანიებში (Billink, Moveo, Accelero);
• თამარ გახარია – მთავარი ფინანსური მენეჯერი, რომელიც ჯგუფის წამყვან კომპანიებში სამეთვალყურეო საბჭოს წევრისა და გენერალური დირექტორის პოზიციებს იკავებს;
• შალვა წაქაძე – იგი მაქაცარიასთან და კოხიასთან დაკავშირებული რამდენიმე მსხვილი კომპანიის დირექტორია;
• თეიმურაზ არონია – ხვიჩა მაქაცარიას გრძელვადიანი ბიზნესპარტნიორი, რომელიც ფლობს მსხვილ წილებს ჰოლდინგის ისეთ საკვანძო აქტივებში, როგორიცაა შპს „კაპიტალ გრუპი“ (100%) და შპს „დიდუბე მოლი“;
• ნათელა (ნათია) მიქიაშვილი - კომუნიკაციების ხელმძღვანელი, იგი ყოფილი ჟურნალისტია და ამჟამად “ სი ბი ეს ჯგუფის” შიდა და გარე კომუნიკაციების მართვაზეა  პასუხისმგებელი.

მჭიდრო კავშირები ბიზნესსა და პოლიტიკურ ელიტას შორის ნათლად აჩვენებს იმ კაპიტალისა და გავლენის კონცენტრაციას, რომელსაც ეს ჯგუფი ქართულ ბაზარზე ფლობს.

3. სტრატეგიული სექტორების მონოპოლიზაცია

ა) დედაქალაქის სერვისები: ხვიჩა მაქაცარია აკონტროლებს თბილისის იმ სერვისების საქმიანობას, რომელიც პირდაპირ ეხება დედაქალაქის თითოეული მცხოვრების ყოველდღიურ ყოფას.

შპს “თბილისი ენერჯი” - გაზის მიწოდების მონოპოლია თბილისში

შპს “თბილისი ენერჯი” საქართველოში გაზის მსხვილი გამანაწილებელი კომპანიაა, რომელიც ამ საქმიანობას თბილისის ტერიტორიაზე მონოპოლიურად ეწევა. გაზის დისტრიბუციის ლიცენზია ამ კომპანიას საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელმა ეროვნულმა კომისიამ (სემეკი) მისცა. კომპანიის დირექტორი მამუკა კობახიძეა, ხოლო მის 100%-იან წილს მარშალის კუნძულებზე რეგისტრირებული შპს „ვოლთბეი“ (Waltbay) ფლობს.

ანგარიშგების პორტალზე 2026 წელს გამოქვეყნდა 2025 წლის კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგება, რომლის თანახმად, თავად „ვოლთბეის“ წილები შემდეგნაირად ნაწილდება:

• 25% – ფლობს საქართველოს მოქალაქე, ხვიჩა მაქაცარია;
• 25% – ეკუთვნის შპს „გაზტრანზიტს“, რომლის 100%-იანი წილის მფლობელი და დირექტორი მამუკა ტოგონიძეა;
• დარჩენილი 50% – ფლობს ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულებზე რეგისტრირებული კომპანია Weco Investment and Finance S.A.

ამავე ანგარიშგების მიხედვით, Weco Investment and Finance S.A.-ის 100%-იანი წილის მფლობელია შპს HARRIMAN Holdings, რომელიც ასევე ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულებზეა რეგისტრირებული, ხოლო ამ ჯგუფის საბოლოო ბენეფიციარი მფლობელი აზერბაიჯანის მოქალაქე, ნასიბ ჰასანოვია.

2024 წლის 30 დეკემბერს შპს „თბილისი ენერჯიმ“ შეიძინა შპს „ვარკეთილაირის“ 100%-იანი წილი, რომელსაც 2025 წელს რეგისტრაცია გაუუქმდა.

“თელასი”, “თელმიკო” და ხვიჩა მაქაცარიას მონიპოლისტური ინტერესები თბილისის ელექტრომომარაგების სფეროში

სს” თელასი”

ხვიჩა მაქაცარიას ინტერესები მონოპოლისტურად არის წარმოდგენილი თბილისის ელექტროენერგიით მომარაგების სფეროში, სადაც იგი რამდენიმე კომპანიის მეშვეობით ოპერირებს. მაქაცარია ამ სექტორში 2020 წელს შევიდა: მის თანასაკუთრებაში არსებულმა კომპანიამ “ბესტ ენერჯი გრუპმა” 2020 წლის სექტემბერში გამართულ აუქციონზე 32,380,383 ლარად შეიძინა სააქციო საზოგადოება “თელასის” სააქციო კაპიტალის 24.5% წილი. ხვიჩა მაქაცარია შპს “ბესტ ენერჯი გრუპის” 50% წილის მფლობელია, ასევე 50% წილი კი შპს “გაზტრანზიტის” საკუთრებაა, კომპანიის ამჟამინდელი დირექტორი მიხეილ ყიფიანია.

ანგარიშგების პორტალზე 2025 წელს გამოქვეყნებული ინფორმაციის თანახმად, სს “თელასის” სააქციო კაპიტალის ზოგადი სტრუქტურა შემდეგნაირად გამოიყურება: