საქართველოში ვიზიტის შემდეგ, წამების პრევენციის ევროპულმა კომიტეტმა (CPT) გამოთქვა სერიოზული შეშფოთება 2024 წლის 29 ნოემბერს თბილისში დაწყებული დემონსტრაციების დროს დაკავებულების მიმართ პოლიციის მხრიდან ძალადობის შესახებ ინფორმაციის გამო. კომიტეტმა ცემის შესახებ მრავალი საჩივარი მიიღო.

„2024 წლის 28 ნოემბრამდე, პატიმრობაში გამოკითხულ დაკავებულთა აბსოლუტურმა უმრავლესობამ განაცხადა, რომ მათ მიმართ ოფიცრები სათანადო მოპყრობას იჩენდნენ. თუმცა, 2024 წლის 29 ნოემბრის თბილისში გამართულ დემონსტრაციებთან დაკავშირებით დაკავებულ მრავალ პირთან ინტერვიუს დროს, CPT-მ მიიღო არასათანადო მოპყრობის შესახებ უამრავი ბრალდება.

გამოკითხულთა უმეტესობას აღენიშნებოდა ხილული დაზიანებები, ზოგიერთი მათგანი მძიმე იყო და სასწრაფო სამედიცინო დახმარებას საჭიროებდა. მათ აღწერეს პოლიციის ქცევის აშკარა ნიმუში დემონსტრაციების დროს: ნიღბიანი და კაპიუშონიანი ოფიცრები, ნიშნების გარეშე, ჯგუფურად მოქმედებდნენ, აკავებდნენ ადამიანებს და მთელ სხეულში ურტყამდნენ მუშტებსა და ფეხებს, რასაც თან ახლდა მუქარა. მათი თქმით, ცემა განმეორებით ხდებოდა და ერთდროულად რამდენიმე ოფიცრის მიერ ხორციელდებოდა, მათ შორის მაშინ, როდესაც დაკავებულებს უკვე ხელბორკილები ედოთ ზურგს უკან. თითქმის ყველა შემთხვევაში, ძალადობა შეწყდა მას შემდეგ, რაც დაკავებულები ნიღბის გარეშე ოფიცრებს გადასცეს.

პოლიციის ქცევის „მოდელი“ აქციებისას

• „ნიღბიანი და კაპიუშონიანი პოლიციელები, რომლებსაც არ ჰქონდათ ვინაობის დამადასტურებელი რაიმე ნიშანი, დაკავებებს ახორციელებდნენ რამდენიმე ოფიცრისგან შემდგარ ჯგუფებად“.
• „ისინი დაკავებულ პირებს განურჩევლად ურტყამდნენ მთელ სხეულზე, აგინებდნენ და ემუქრებოდნენ“.
• „ცნობების თანახმად, [დემონსტრანტები] წინააღმდეგობას არ სწევდნენ და უკვე სრულად იმყოფებოდნენ პოლიციის კონტროლის ქვეშ“.
• „გარდა ამისა, ცემის ფაქტები, ცნობების თანახმად, განმეორებით ხორციელდებოდა რამდენიმე ოფიცრის მიერ ერთდროულად, მათ შორის მაშინ, როდესაც დაკავებულ პირებს ხელბორკილები ზურგს უკან ჰქონდათ დადებული“.
• „თითქმის ყველა შემთხვევაში, როგორც ცნობილია, არასათანადო მოპყრობა შეწყდა მას შემდეგ, რაც კაპიუშონიანმა და ნიღბიანმა პოლიციელებმა დაკავებული პირები გადასცეს საპატრულო ან კრიმინალური პოლიციის თანამშრომლებს, რომლებიც ნიღბებს არ ატარებდნენ“.
• „დელეგაციამ ასევე მოისმინა გარკვეული ბრალდებები, რომ ამგვარი გადაცემის შემდეგ, დაკავებული პირები დაკითხეს ადვოკატის თანდასწრების გარეშე, რაც მიზნად ისახავდა მათი მხრიდან აღიარების ან ინფორმაციის მიწოდების იძულებას“.

CPT კიდევ ერთხელ ადასტურებს თავის დიდი ხნის რეკომენდაციას, რომ საქართველოს ხელისუფლებამ უზრუნველყოს, რომ პოლიციამ დაკავებების დროს გამოიყენოს მხოლოდ აბსოლუტურად აუცილებელი და პროპორციული ძალა. პოლიციის კონტროლის ქვეშ მყოფი პირების მიმართ ძალადობის ნებისმიერი ფორმა არ შეიძლება იყოს გამართლებული.

კომიტეტი ხაზს უსვამს ტრენინგის სასწრაფო საჭიროებას. მასობრივი შეკრებების კონტროლის მეთოდებში, ასევე დემონსტრაციებზე განლაგებულ ნიღბიან სამართალდამცავ ორგანოებში თვალსაჩინო საიდენტიფიკაციო ნიშნების ტარების მოთხოვნაზე.

CPT-ის 2018 წლის ანგარიშში უკვე განხილულია დაუსჯელობის საკითხი და გამოთქმულია შეშფოთება პოლიციის მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების გამოძიების ეფექტურობის შესახებ. ამ კონტექსტში, საგანგაშოა სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის ბოლოდროინდელი დაშლა და მისი ფუნქციების პროკურატურისთვის გადაცემა. „სამართალდამცავი ორგანოების მიერ უფლებამოსილების გადამეტების ბრალდებების გამოსაძიებლად დამოუკიდებელი მექანიზმის შექმნა კომიტეტის ერთ-ერთი დიდი ხნის რეკომენდაციაა. „დამოუკიდებელი საგამოძიებო ორგანოს გაუქმება, მისი გაძლიერების ნაცვლად, საპირისპირო მიმართულებით გადადგმულ ნაბიჯად გვევლინება“, - ნათქვამია დოკუმენტში.

ავტორები აცხადებენ, რომ დაუსჯელობის - „უფრო ზუსტად, სამართალდამცავი ორგანოებისა და ციხის თანამშრომლების მხრიდან შესაძლო არასათანადო მოპყრობის ეფექტური გამოძიების“ - თემა ვრცლად იყო განხილული CPT-ის ჯერ კიდევ 2018 წლის ანგარიშში.

„ამ კონტექსტში, კომიტეტი ძალიან შეშფოთებულია სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის (SIS) გაუქმებისა და მისი ფუნქციების პროკურატურისთვის დაბრუნებისკენ მიმართული ნაბიჯებით“, - წერია ახალ ანგარიშში

კომიტეტი წერს, რომ „სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლების მიერ არასათანადო მოპყრობის ბრალდებების გამოსაძიებლად დამოუკიდებელი მექანიზმის შექმნა კომიტეტისა და სხვა საერთაშორისო აქტორების დიდი ხნის რეკომენდაციას წარმოადგენდა“.

ამის მიზეზად დასახელებულია „პროკურატურის მიერ ასეთი ბრალდებების გამოძიების არაეფექტურობის აღქმა“

„როგორც ჩანს, დამოუკიდებელი საგამოძიებო ორგანოს გაუქმება, მისი გაძლიერების ნაცვლად, სრულიად საპირისპირო მიმართულებით მიდის იმისგან, რასაც კომიტეტი დიდი ხანია უჭერს მხარს“, - წერია ანგარიშში.

სასჯელაღსრულების სისტემაში პერსონალთან დაკავშირებული ძალადობის სერიოზული შემთხვევები არ დაფიქსირებულა, მაგრამ პრობლემები კვლავ არსებობს: ლოკალიზებული გადატვირთულობა, პერსონალის დეფიციტი, დასაქმების პროგრამების ნაკლებობა და ხანგრძლივი პატიმრობა. განსაკუთრებით შემაშფოთებელია ნახევრად ღია ციხეები, სადაც პატიმრებს შორის ძალადობის და არაფორმალური იერარქიების გავლენის შემთხვევები დაფიქსირდა, წერენ ანგარიშის ავტორები.

ციხეებში სამედიცინო მომსახურება ზოგადად დადებითად შეფასდა, მაგრამ დამოკიდებულების მქონე პირთა ფსიქიატრიული მომსახურება და მხარდაჭერა არასაკმარისი რჩება.

ფსიქიატრიულ დაწესებულებებში ბოლო დროს ძალადობის შემთხვევები არ დაფიქსირებულა, მაგრამ კომიტეტმა თბილისის ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში არსებული პირობები შეაფასა, როგორც დამამცირებელი და სასწრაფო გაუმჯობესებას საჭიროებს. ასევე აღინიშნა პაციენტთა უფლებების პრობლემები, მათ შორის ნებაყოფლობითი ჰოსპიტალიზაციისა და მკურნალობაზე ინფორმირებული თანხმობის შესახებ.

ევროპის საბჭოს გენერალური მდივანი ალენ ბერსე შეშფოთებას გამოთქვამს წამების პრევენციის ევროპული კომიტეტის ანგარიშის გამო. მან სოციალურ მედია პლატფორმა X-ზე დაწერა:

„წამებისა და არაადამიანური ან...“ „საქართველოს მიმართ დამამცირებელი მოპყრობის (CPT) შესახებ კონვენცია სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს, მათ შორის 2024 წლის ბოლოს დემონსტრაციების დროს პოლიციის მხრიდან სისასტიკის შესახებ ბრალდებებს. არასათანადო მოპყრობა არასდროს არ შეიძლება გამართლებული იყოს.

ამ დასკვნებს მომავალ კვირას საგარეო საქმეთა მინისტრ მაკა ბოჭორიშვილთან ერთად ადამიანის უფლებათა საბჭოს სხდომაზე განვიხილავ“, - წერს ბერსეტი.

გენერალურმა მდივანმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ევროპის საბჭო მზადაა მხარი დაუჭიროს რეფორმების განხორციელებას.

ევროპის საბჭოს „წამებისა და არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობისა თუ დასჯის საწინააღმდეგო კომიტეტი“ (CPT) 1989 წელს შეიქმნა, „წამებისა და არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან დასჯის აღკვეთის ევროპული კონვენციის“ იმპლემენტაციის მონიტორინგისთვის. კომიტეტს 46 ქვეყნის არჩეული წევრები აკომპლექტებენ.

კომიტეტის მიზანია თავისუფლებააღკვეთილი პირების მონიტორინგი - როგორ ეპყრობიან მათ ციხეებში, არასრულწლოვანთა დაკავების ადგილებში, პოლიციის განყოფილებებში, იმიგრირებულ პირთა დაკავების ადგილებში, ფსიქიატრიულ საავადმყოფოებში, სოციალური დაცვის სახლებსა და ა.შ.

წამების საწინააღმდეგო კომიტეტის დელეგაციები სარგებლობენ შეუზღუდავი შესვლისა და გადაადგილების უფლებით დაკავების ადგილებში. ისინი პირადად ესაუბრებიან როგორც თავისუფლებააღკვეთილ პირებს, ისე უკავშირდებიან ნებისმიერ ადამიანს, რომელსაც კი შეუძლია ინფორმაციის მიწოდება.

ავტორი: ექსპრესნიუსი,

სოციალური ქსელები

ISW: პუტინი საზოგადოებას ახალი „ნაწილობრივი მობილიზაციისთვის“ ამზადებს

რუსი ჯარებისთვის Starlink-ისა და Telegram-ის სერვისების გათიშვამ უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს წარმატებული კონტრშეტევების ორგანიზების საშუალება მისცა

ელისო კილაძეს აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობა შეეფარდა

ჟურნალისტმა გურამ როგავამ TV ფორმულა დატოვა